على زمانى قمشه اى
483
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
سلامت آبوهواى آن شهر نظرى بود كه او به فتح شام و مصر داشت و خواجه نصير الدّين طوسى را امر داد كه در آن شهر در محل مناسبى رصدخانهاى بنا نمايد . رشيد الدّين فضل اللّه مؤلف جامع التواريخ رشيدى مىگويد كه منگوقاآن در موقع فرستادن هولاكو به سمت ايران چون آوازهء فضل و استادى خواجه نصير الدّين را شنيده بود از او خواست كه بعد از استخلاص قلاع ملاحده خواجه را به دربار او روانه دارد تا در مغولستان بناى رصدخانه كند ولى چون منگو در اين تاريخ به فتح چين جنوبى اشتغال داشت هولاكو چنين صلاح ديد كه اين كار در ايران و به فرمان او صورت پذيرد . خواجه نصير الدّين به هولاكو فهماند كه بناى رصد جديد و نوشتن زيجى تازه قريب سى سال مدت لازم دارد ولى هولاكو چون در اين كار اصرار داشت از خواجه خواست كه آن را در مدت دوازده سال به انجام رساند و چون در اين مدت رصد جميع كواكب و حساب دورهء آنها و تهيهء جداول تازه امكان نداشت خواجه به دستيارى جداول و زيجهاى سابق و رصدخانههاى تازه در سال 657 شروع به ترتيب زيج جديد كرد و اين كار غير از منجمين و علماى بزرگ اسلامى كه مخصوص در اين كار از اطراف احضار شده بودند يك نفر از علماى نجوم چينى نيز در مراغه حضور داشت و او در ترتيب تاريخ چينى و طريقهء محاسبهء معمول آن قوم به منجمين اسلامى كمك مىكرد . محلى كه براى رصدخانه اختيار شد در شمال مراغه بر روى تپهاى بود و به امر هولاكو عموم آلات رصدى لازم را كه در بغداد و غيره مغول به غارت گرفته بودند در آنجا به اختيار خواجه نصير الدّين گذاشتند بهعلاوه هولاكو امر داد كه جميع اوقاف ممالك مغول را تحت اختيار خواجه قرار دهند .